ควรสำรวจดินก่อนตอกเสาเข็มหรือไม่? ประโยชน์และกรณีที่ไม่ควรมองข้าม

เสาเข็มเป็นส่วนสำคัญของระบบฐานราก ทำหน้าที่ถ่ายน้ำหนักจากอาคารผ่านฐานรากลงสู่ชั้นดินที่สามารถรองรับน้ำหนักได้ แต่ก่อนเลือกประเภท ขนาด และความยาวของเสาเข็ม วิศวกรจำเป็นต้องเข้าใจว่าชั้นดินใต้พื้นที่ก่อสร้างมีลักษณะอย่างไร

คำถามที่เจ้าของโครงการมักถามคือ “จำเป็นต้องเจาะสำรวจดินก่อนตอกเสาเข็มทุกโครงการหรือไม่”

คำตอบคือ ไม่ใช่อาคารทุกหลังจะต้องใช้ขอบเขตการสำรวจดินเหมือนกัน แต่โครงการที่มีน้ำหนักมาก มีหลายชั้น อยู่ในพื้นที่ดินอ่อน มีประวัติการถมดิน หรือไม่มีข้อมูลชั้นดินที่น่าเชื่อถือ ไม่ควรมองข้ามการสำรวจดิน

กรมโยธาธิการและผังเมืองอธิบายว่าการเจาะสำรวจชั้นดินช่วยให้ทราบลำดับและคุณสมบัติของชั้นดิน เพื่อนำไปใช้ประกอบการออกแบบฐานรากและงานวิศวกรรมใต้ดิน ขณะที่เอกสารด้านงานฐานรากของสภาวิศวกรแสดงการใช้ข้อมูลตัวอย่างดิน การทดสอบในสนาม และค่า Standard Penetration Test หรือ SPT-N เพื่อประเมินคุณสมบัติทางวิศวกรรมของดินและกำลังรับน้ำหนักของฐานรากหรือเสาเข็ม

ข้อควรทราบ: ผลสำรวจดินเป็นข้อมูลประกอบการออกแบบ ไม่ใช่คำตอบสำเร็จรูปว่าต้องใช้เสาเข็มขนาดใด วิศวกรยังต้องพิจารณาน้ำหนักอาคาร ระบบโครงสร้าง วิธีติดตั้ง ผลกระทบต่ออาคารข้างเคียง และเกณฑ์ความปลอดภัยร่วมด้วย

การสำรวจดินคืออะไร?

การสำรวจดินสำหรับงานก่อสร้าง หรือ Geotechnical Investigation เป็นกระบวนการตรวจสอบสภาพชั้นดินใต้พื้นที่โครงการ เพื่อให้ทราบว่าดินแต่ละระดับมีประเภทและคุณสมบัติอย่างไร

ขอบเขตการสำรวจอาจประกอบด้วย

• การศึกษาข้อมูลเดิมของพื้นที่
• การสำรวจสภาพผิวดินและภูมิประเทศ
• การเจาะหลุมสำรวจ
• การเก็บตัวอย่างดิน
• การทดสอบดินในสนาม
• การทดสอบในห้องปฏิบัติการ
• การตรวจระดับน้ำใต้ดิน
• การจัดทำ Boring Log
• การวิเคราะห์และจัดทำรายงานทางวิศวกรรม

ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้วิศวกรประเมินได้ว่า ควรใช้ฐานรากแผ่หรือฐานรากเสาเข็ม เสาเข็มควรมีความยาวประมาณใด และต้องระวังปัญหาการทรุดตัวหรือการเคลื่อนตัวของดินในลักษณะใด

การเจาะสำรวจดินต่างจากการขุดดูดินอย่างไร?

การขุดหลุมตื้นอาจช่วยให้เห็นดินบริเวณผิวหน้า แต่ไม่สามารถบอกสภาพชั้นดินลึกที่เสาเข็มต้องถ่ายน้ำหนักได้อย่างเพียงพอ

ตัวอย่างเช่น พื้นผิวอาจเป็นดินถมแน่น แต่ด้านล่างอาจมี

• ชั้นดินเหนียวอ่อน
• ชั้นทรายหลวม
• ชั้นดินอินทรีย์
• ชั้นดินแข็งสลับอ่อน
• โพรงหรือเศษวัสดุถม
• ชั้นน้ำใต้ดิน
• ชั้นดินที่มีความหนาไม่สม่ำเสมอ

การเจาะสำรวจจึงต้องดำเนินการลงไปตามความลึกที่เหมาะสมกับประเภทฐานรากและขนาดโครงการ ไม่ใช่ตรวจเฉพาะดินบริเวณผิวหน้า

ควรสำรวจดินก่อนตอกเสาเข็มหรือไม่?

หลักการที่ปลอดภัยคือ หากการเลือกเสาเข็มมีผลต่อความมั่นคง งบประมาณ หรือความเสี่ยงของโครงการอย่างมีนัยสำคัญ ควรมีข้อมูลชั้นดินที่เพียงพอก่อนออกแบบและสั่งเสาเข็ม

เอกสารแนวทางงานช่างของกรมโยธาธิการและผังเมืองระบุว่าความยาวเสาเข็มในแบบควรสอดคล้องกับผลการเจาะสำรวจดินหรือข้อมูลที่เหมาะสม ไม่ควรกำหนดความยาวจากการคาดเดาเพียงอย่างเดียว

กรณีที่ควรสำรวจดิน

• อาคารหลายชั้น
• อาคารขนาดใหญ่หรือรับน้ำหนักมาก
• โรงงานและโกดัง
• อาคารที่มีเครื่องจักร
• อาคารที่มีช่วงเสากว้าง
• บ้านที่มีโครงสร้างซับซ้อน
• พื้นที่ดินอ่อน
• ที่ดินถมใหม่หรือเคยเป็นบ่อ
• พื้นที่ใกล้คลอง แม่น้ำ หรือชายฝั่ง
• พื้นที่ลาดเอียง
• โครงการที่อยู่ใกล้อาคารเดิม
• โครงการที่ต้องใช้เสาเข็มยาว
• งานเสริมฐานราก
• งานแก้อาคารทรุด
• พื้นที่ที่ไม่มีข้อมูลชั้นดินเดิม
• พื้นที่ที่ข้อมูลจากโครงการข้างเคียงแตกต่างกันมาก

กรณีที่อาจใช้ข้อมูลเดิมประกอบได้

โครงการขนาดเล็กบางประเภทอาจไม่จำเป็นต้องเจาะสำรวจใหม่ทุกครั้ง หากมีข้อมูลเดิมที่น่าเชื่อถือและวิศวกรเห็นว่าเพียงพอ เช่น

• มีรายงานสำรวจดินของพื้นที่เดียวกัน
• ตำแหน่งหลุมเจาะเดิมอยู่ใกล้พื้นที่อาคารจริง
• รายงานเดิมไม่เก่าเกินไปและพื้นที่ไม่ได้ถูกปรับเปลี่ยนมาก
• อาคารมีขนาดและน้ำหนักไม่สูง
• สภาพพื้นที่ค่อนข้างสม่ำเสมอ
• มีข้อมูลการติดตั้งและทดสอบเสาเข็มจากโครงการเดียวกัน
• วิศวกรได้ประเมินความเสี่ยงและกำหนดมาตรการตรวจรับเพิ่มเติม

อย่างไรก็ตาม การมีรายงานจากบ้านข้างเคียงไม่ได้หมายความว่าจะใช้แทนข้อมูลของพื้นที่ตนเองได้เสมอ เพราะชั้นดินสามารถเปลี่ยนแปลงได้ในระยะทางไม่มาก โดยเฉพาะบริเวณที่เคยถมดิน ขุดบ่อ หรือมีทางน้ำเดิม

ประโยชน์ของการสำรวจดินก่อนเลือกเสาเข็ม

1. ช่วยทราบลำดับชั้นดิน

รายงานสำรวจจะแสดงว่าดินแต่ละระดับเป็นดินชนิดใด เช่น

• ดินเหนียวอ่อน
• ดินเหนียวแข็งปานกลาง
• ดินเหนียวแข็ง
• ทรายหลวม
• ทรายแน่น
• ดินตะกอน
• ชั้นวัสดุถม

ข้อมูลนี้ช่วยให้วิศวกรเข้าใจว่าเสาเข็มจะผ่านชั้นดินลักษณะใด และชั้นใดอาจใช้เป็นชั้นรับน้ำหนัก

2. ช่วยเลือกประเภทฐานราก

อาคารบางพื้นที่อาจใช้ฐานรากแผ่ได้ ขณะที่บางพื้นที่ต้องใช้เสาเข็ม

การสำรวจดินช่วยเปรียบเทียบทางเลือก เช่น

• ฐานรากแผ่
• ฐานรากแพ
• เสาเข็มตอก
• เสาเข็มเจาะ
• เสาเข็มสปัน
• เสาเข็มไมโครไพล์
• ระบบปรับปรุงดิน

การตอกเสาเข็มไม่ใช่คำตอบเดียวสำหรับทุกพื้นที่ หากชั้นดินตื้นสามารถรับน้ำหนักได้เพียงพอ วิศวกรอาจพิจารณาระบบอื่นที่เหมาะกว่า

3. ช่วยประมาณความยาวเสาเข็ม

ข้อมูลชั้นดินช่วยให้วิศวกรประเมินว่าเสาเข็มควรยาวลงไปถึงระดับใดจึงจะสามารถรับน้ำหนักได้ตามที่ต้องการ

หากกำหนดเสาเข็มสั้นเกินไป อาจเกิดปัญหา

• รับน้ำหนักไม่พอ
• ทรุดตัวมาก
• ทรุดไม่เท่ากัน
• ต้องต่อเสาเข็มหน้างาน
• ต้องแก้แบบฐานราก

หากกำหนดยาวเกินความจำเป็น อาจทำให้

• ต้นทุนสูงขึ้น
• ขนส่งยาก
• เครื่องจักรทำงานยาก
• เสาเข็มเสียหายระหว่างตอก
• มีเศษเสาเข็มเหลือมาก
• ต้องเปลี่ยนวิธีติดตั้ง

4. ช่วยประเมินกำลังรับน้ำหนัก

ค่าที่ได้จากการสำรวจและทดสอบดินสามารถใช้ประกอบการคำนวณกำลังรับน้ำหนักจาก

• แรงเสียดทานรอบผิวเสาเข็ม
• แรงต้านทานที่ปลายเสาเข็ม
• กำลังแบกทานของดิน
• พฤติกรรมการทรุดตัว

เอกสารประกอบความรู้ของสภาวิศวกรแสดงการนำค่า SPT-N และข้อมูลจากตารางผลเจาะสำรวจดินมาใช้ประกอบการประเมินกำลังแบกทานของดินและเสาเข็ม แต่ต้องผ่านการตีความและคำนวณโดยผู้มีความรู้ ไม่ใช่นำค่า N เพียงค่าเดียวไปกำหนดกำลังรับน้ำหนักโดยตรง

5. ช่วยประเมินการทรุดตัว

ฐานรากต้องไม่เพียงรับน้ำหนักได้โดยไม่พัง แต่ยังต้องควบคุมการทรุดตัวให้อยู่ในระดับที่โครงสร้างและการใช้งานยอมรับได้

ปัญหาที่อาจเกิดจากการทรุด ได้แก่

• พื้นลาดเอียง
• ผนังแตกร้าว
• หลังคารั่ว
• ท่อแตก
• ประตูติด
• อาคารเอียง
• ส่วนต่อเติมแยกจากบ้านเดิม

บางชั้นดินอาจรับน้ำหนักได้ในระยะสั้น แต่เกิดการทรุดต่อเนื่องในระยะยาว จึงต้องพิจารณาทั้งกำลังรับน้ำหนักและพฤติกรรมการยุบตัว

6. ช่วยลดความเสี่ยงจากแรงเสียดทานลบ

หากดินรอบเสาเข็มทรุดตัวมากกว่าตัวเสาเข็ม อาจเกิดแรงลากลงตามผิวเสาเข็ม หรือ Negative Skin Friction ทำให้เสาเข็มรับแรงเพิ่มขึ้น

สถานการณ์นี้อาจพบในพื้นที่ เช่น

• ดินถมใหม่
• ดินเหนียวอ่อน
• พื้นที่ที่มีการลดระดับน้ำใต้ดิน
• พื้นที่ที่มีน้ำหนักถมสูง
• พื้นที่ที่เกิดการทรุดตัวต่อเนื่อง

การมีข้อมูลชั้นดินช่วยให้วิศวกรพิจารณาผลกระทบนี้ในการออกแบบ

7. ช่วยวางแผนวิธีติดตั้ง

ชั้นดินมีผลต่อความยากง่ายในการตอกหรือเจาะเสาเข็ม เช่น

• ชั้นทรายแน่นอาจทำให้ตอกยาก
• ชั้นดินแข็งบางชั้นอาจทำให้เข้าใจผิดว่าเสาเข็มถึงชั้นรับน้ำหนักแล้ว
• เศษคอนกรีตหรือฐานรากเดิมอาจขวางการติดตั้ง
• ชั้นน้ำใต้ดินมีผลต่องานเสาเข็มเจาะ
• ดินอ่อนมากอาจทำให้หลุมเจาะไม่มั่นคง

ข้อมูลเหล่านี้ช่วยเลือกเครื่องจักร วิธีติดตั้ง และแผนสำรองได้ดีขึ้น

8. ช่วยประมาณงบประมาณได้ใกล้เคียงขึ้น

หากไม่ทราบความยาวเสาเข็มที่คาดว่าจะใช้ งบประมาณอาจคลาดเคลื่อนมาก เพราะต้นทุนเกี่ยวข้องกับ

• จำนวนเสาเข็ม
• ความยาว
• การต่อท่อน
• ค่าขนส่ง
• ขนาดเครื่องจักร
• ระยะเวลาติดตั้ง
• งานตัดหัวเข็ม
• การทดสอบ
• การจัดการเศษวัสดุ

ค่าใช้จ่ายในการสำรวจดินจึงอาจช่วยลดความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงราคาและแบบระหว่างก่อสร้าง

รายงานสำรวจดินมีข้อมูลอะไรบ้าง?

รายงานทั่วไปอาจประกอบด้วยข้อมูลต่อไปนี้

แผนผังตำแหน่งหลุมเจาะ

แสดงตำแหน่งที่ทำการสำรวจเทียบกับพื้นที่โครงการ เพื่อให้ทราบว่าข้อมูลเป็นตัวแทนของพื้นที่ส่วนใด

Boring Log

เป็นบันทึกลำดับชั้นดินตามความลึก เช่น

• ชนิดดิน
• สี
• ความแข็งหรือความแน่น
• ความลึกที่เก็บตัวอย่าง
• ผลการทดสอบในสนาม
• ระดับน้ำใต้ดิน

ค่า SPT-N

Standard Penetration Test เป็นการทดสอบในสนามเพื่อประเมินความต้านทานของชั้นดินจากจำนวนครั้งในการตอกอุปกรณ์มาตรฐานให้จมตามระยะที่กำหนด

ค่า SPT-N ช่วยประกอบการประเมินความแน่นของทรายหรือความแข็งของดินบางประเภท แต่ต้องพิจารณาร่วมกับชนิดดิน ความลึก วิธีทดสอบ และการปรับแก้ค่าที่เกี่ยวข้อง

ผลทดสอบในห้องปฏิบัติการ

อาจประกอบด้วย

• ปริมาณน้ำในดิน
• หน่วยน้ำหนัก
• ขีดจำกัดเหลว
• ขีดจำกัดพลาสติก
• การกระจายขนาดเม็ดดิน
• กำลังเฉือน
• การยุบอัดตัว
• คุณสมบัติทางเคมีบางรายการ

ขอบเขตการทดสอบขึ้นอยู่กับประเภทโครงการและชนิดของดินที่พบ

ระดับน้ำใต้ดิน

น้ำใต้ดินมีผลต่อ

• การขุดฐานราก
• เสถียรภาพของหลุมเจาะ
• แรงดันน้ำ
• การออกแบบชั้นใต้ดิน
• การระบายน้ำ
• การกัดกร่อนของวัสดุบางประเภท

ระดับที่วัดได้ในวันที่เจาะอาจเปลี่ยนตามฤดูกาล จึงต้องตีความอย่างระมัดระวัง

ข้อเสนอแนะด้านฐานราก

รายงานอาจให้แนวทาง เช่น

• ประเภทฐานรากที่ควรพิจารณา
• ระดับปลายเสาเข็มโดยประมาณ
• ค่ากำลังรับน้ำหนักเบื้องต้น
• ข้อควรระวังเรื่องการทรุด
• ผลกระทบจากดินถม
• คำแนะนำด้านงานขุด

ข้อเสนอแนะเหล่านี้ยังต้องนำไปใช้ร่วมกับน้ำหนักและแบบอาคารจริง

SPT-N กับ Blow Count เหมือนกันหรือไม่?

ไม่เหมือนกัน แม้ทั้งสองค่าจะเกี่ยวข้องกับจำนวนครั้งในการตอก แต่มีวัตถุประสงค์ เครื่องมือ และเงื่อนไขต่างกัน

SPT-N

เป็นค่าจากการทดสอบดินในหลุมเจาะด้วยอุปกรณ์และวิธีมาตรฐาน ใช้เป็นข้อมูลเกี่ยวกับสภาพชั้นดิน ณ ระดับต่าง ๆ

Blow Count ในงานตอกเสาเข็ม

เป็นข้อมูลการตอบสนองของเสาเข็มระหว่างการติดตั้ง โดยบันทึกจำนวนครั้งที่เครื่องตอกใช้เพื่อให้เสาเข็มจมตามระยะที่กำหนด

Blow Count ได้รับผลจากหลายปัจจัย เช่น

• น้ำหนักตุ้มตอก
• ระยะยก
• ประสิทธิภาพเครื่อง
• ขนาดเสาเข็ม
• ความยาวเสาเข็ม
• รอยต่อ
• สภาพหัวเสาเข็ม
• ชนิดดิน
• ระยะเวลาหยุดตอก

จึงไม่ควรนำ Blow Count ไปใช้แทนรายงานสำรวจดิน หรือใช้ตัวเลขเดียวกันเป็นเกณฑ์สำหรับทุกโครงการ

ผลสำรวจดินบอกความยาวเสาเข็มได้ทันทีหรือไม่?

รายงานช่วยประเมินช่วงความลึกและชั้นดินที่เหมาะสม แต่ความยาวเสาเข็มสุดท้ายยังขึ้นอยู่กับ

• น้ำหนักต่อเสา
• จำนวนเสาเข็มต่อฐาน
• ขนาดหน้าตัด
• ชนิดเสาเข็ม
• วิธีติดตั้ง
• กำลังรับน้ำหนักที่ต้องการ
• การทรุดตัวที่ยอมรับได้
• ระดับหัวเข็ม
• ข้อจำกัดของเครื่องจักร
• เกณฑ์ตรวจรับ

ระหว่างติดตั้งอาจพบว่าสภาพชั้นดินจริงแตกต่างจากหลุมเจาะบางตำแหน่ง จึงต้องมีแผนควบคุมและเกณฑ์ตัดสินใจหน้างาน

ต้องเจาะสำรวจดินกี่หลุม?

ไม่มีจำนวนเดียวที่เหมาะกับทุกโครงการ จำนวนและตำแหน่งหลุมขึ้นอยู่กับ

• ขนาดพื้นที่
• รูปทรงอาคาร
• จำนวนอาคาร
• ความสม่ำเสมอของชั้นดิน
• น้ำหนักโครงสร้าง
• ความเสี่ยงของโครงการ
• ข้อมูลเดิมที่มีอยู่
• พื้นที่ถมหรือพื้นที่ลาดเอียง

การเจาะเพียงหนึ่งหลุมอาจไม่เพียงพอสำหรับพื้นที่ขนาดใหญ่หรือมีสภาพดินแปรปรวน เพราะไม่สามารถแสดงความแตกต่างของชั้นดินทั่วทั้งโครงการได้

วิศวกรปฐพีหรือวิศวกรผู้ออกแบบควรกำหนดจำนวน ตำแหน่ง และความลึกของหลุมให้เหมาะกับโครงการ

ควรเจาะสำรวจลึกเท่าไร?

ความลึกต้องครอบคลุมชั้นดินที่ได้รับอิทธิพลจากน้ำหนักอาคารและระดับที่คาดว่าเสาเข็มจะถ่ายน้ำหนัก

การหยุดเจาะทันทีเมื่อพบดินแข็งชั้นแรกอาจไม่เพียงพอ เพราะ

• ชั้นแข็งอาจมีความหนาน้อย
• ใต้ชั้นแข็งอาจเป็นดินอ่อนอีกชั้น
• ปลายเสาเข็มอาจทะลุชั้นแข็ง
• อาคารมีน้ำหนักมากกว่าที่ชั้นนั้นรองรับได้
• ต้องประเมินการทรุดของชั้นดินด้านล่าง

กรมโยธาธิการและผังเมืองมีเอกสารให้ความรู้เกี่ยวกับการกำหนดความลึกหลุมเจาะตามลักษณะฐานราก โดยหลักสำคัญคือให้สำรวจลึกเพียงพอที่จะครอบคลุมชั้นดินที่มีผลต่อพฤติกรรมของฐานราก ไม่ใช่กำหนดจากตัวเลขตายตัวเพียงค่าเดียว

กรณีสำคัญที่ไม่ควรมองข้ามการสำรวจดิน

สร้างอาคารบนที่ดินถมใหม่

ดินถมอาจยังยุบตัวและสร้างแรงเสียดทานลบต่อเสาเข็ม หากไม่มีข้อมูลเดิมควรตรวจสอบทั้งชั้นดินถมและดินธรรมชาติด้านล่าง

ที่ดินเคยเป็นบ่อหรือพื้นที่ลุ่ม

อาจมีดินอ่อน ตะกอน หรือวัสดุถมไม่สม่ำเสมอ ทำให้ฐานรากแต่ละตำแหน่งมีพฤติกรรมต่างกัน

อาคารหลายชั้น

น้ำหนักสูงขึ้นทำให้ความคลาดเคลื่อนของข้อมูลดินส่งผลต่อทั้งกำลังรับน้ำหนักและการทรุดตัวมากขึ้น

โกดังและโรงงาน

พื้นอาจต้องรับน้ำหนักสินค้า รถยก ชั้นวาง หรือเครื่องจักร และฐานรากบางตำแหน่งรับแรงสูงเป็นพิเศษ

อาคารใกล้คลอง ตลิ่ง หรือพื้นที่ลาดเอียง

ต้องพิจารณาเสถียรภาพของมวลดิน แรงด้านข้าง การกัดเซาะ และความเสี่ยงจากการเคลื่อนตัว ไม่ใช่ตรวจเฉพาะกำลังรับน้ำหนักแนวดิ่ง

ต่อเติมอาคารเดิม

ต้องเปรียบเทียบระบบฐานรากใหม่กับของเดิม เพื่อควบคุมการทรุดตัวที่แตกต่างกัน

อาคารข้างเคียงมีประวัติทรุด

เป็นสัญญาณว่าพื้นที่อาจมีชั้นดินอ่อน ดินถม หรือระบบระบายน้ำที่ส่งผลต่อฐานราก ควรหาข้อมูลเพิ่มเติมก่อนก่อสร้าง

ต้องตอกเสาเข็มใกล้อาคารเก่า

นอกจากข้อมูลดินแล้ว ต้องประเมินผลกระทบจากการสั่นสะเทือนและการเคลื่อนตัวของดินต่ออาคารข้างเคียง กรมโยธาธิการและผังเมืองระบุว่าสามารถตรวจวัดการสั่นสะเทือนได้ทั้งที่พื้นดินและตัวอาคาร เพื่อประเมินผลกระทบจากงานเสาเข็ม

งานแก้บ้านทรุด

ต้องหาสาเหตุก่อนว่าปัญหาเกิดจากดิน ฐานราก เสาเข็ม น้ำใต้ดิน หรือการเพิ่มน้ำหนัก การติดตั้งไมโครไพล์เพิ่มโดยไม่มีข้อมูลอาจไม่แก้ต้นเหตุ

ใช้ข้อมูลจากโครงการข้างเคียงแทนได้หรือไม่?

ใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงเบื้องต้นได้ แต่ไม่ควรนำมาใช้แทนรายงานของพื้นที่โดยอัตโนมัติ

ก่อนนำมาใช้ควรตรวจสอบว่า

• อยู่ห่างจากโครงการเท่าไร
• ระดับพื้นที่เท่ากันหรือไม่
• เคยถมหรือขุดดินต่างกันหรือไม่
• เป็นฝั่งเดียวกันของคลองหรือแนวถนนหรือไม่
• ความลึกหลุมเจาะเพียงพอหรือไม่
• รายงานมี Boring Log ครบหรือไม่
• วิธีทดสอบน่าเชื่อถือหรือไม่
• อาคารมีขนาดและน้ำหนักใกล้เคียงกันหรือไม่
• มีข้อมูลการติดตั้งเสาเข็มจริงหรือไม่

หากข้อมูลไม่ครบ ควรใช้เพียงเพื่อวางแผนการสำรวจ ไม่ใช่ใช้เป็นข้อสรุปในการออกแบบ

สำรวจดินแล้วต้องทดสอบเสาเข็มอีกหรือไม่?

การสำรวจดินและการทดสอบเสาเข็มทำหน้าที่ต่างกัน

• การสำรวจดินให้ข้อมูลเกี่ยวกับชั้นดิน
• การคำนวณใช้ข้อมูลดินและน้ำหนักอาคารเพื่อออกแบบ
• การติดตั้งเสาเข็มเป็นกระบวนการก่อสร้างจริง
• การทดสอบเสาเข็มใช้ตรวจสอบพฤติกรรมหรือกำลังรับน้ำหนักของเสาเข็มที่ติดตั้ง

การทดสอบเสาเข็มอาจมีหลายรูปแบบ เช่น

• Static Load Test
• Dynamic Load Test
• Pile Integrity Test
• การตรวจบันทึกการตอก
• การทดสอบตามข้อกำหนดเฉพาะของระบบ

ประเภทและจำนวนการทดสอบควรกำหนดโดยวิศวกรตามขนาดและความเสี่ยงของโครงการ

ขั้นตอนจากสำรวจดินถึงการตอกเสาเข็ม

1. รวบรวมข้อมูลโครงการ

เตรียมแบบเบื้องต้น จำนวนชั้น ขนาดอาคาร ลักษณะใช้งาน และตำแหน่งพื้นที่

2. กำหนดแผนสำรวจ

วิศวกรกำหนดจำนวนหลุม ตำแหน่ง ความลึก และรายการทดสอบ

3. เจาะและเก็บตัวอย่าง

ดำเนินงานตามขั้นตอน พร้อมบันทึกลักษณะชั้นดินและผลทดสอบภาคสนาม

4. ทดสอบในห้องปฏิบัติการ

เลือกทดสอบคุณสมบัติที่จำเป็นตามชนิดดินและประเภทโครงการ

5. จัดทำรายงาน

สรุป Boring Log ผลทดสอบ การตีความ และข้อเสนอแนะเบื้องต้น

6. ออกแบบฐานรากและเสาเข็ม

วิศวกรนำผลสำรวจไปใช้ร่วมกับน้ำหนักอาคารเพื่อกำหนดประเภท ขนาด จำนวน และความยาวเสาเข็ม

7. วางแผนติดตั้ง

เลือกเครื่องจักร วิธีขนส่ง ลำดับการตอก และมาตรการป้องกันอาคารข้างเคียง

8. ตอกเสาเข็มและบันทึกข้อมูล

ตรวจชนิด ขนาด ตำแหน่ง แนวดิ่ง ความยาว รอยต่อ และพฤติกรรมระหว่างตอก

9. ทดสอบตามแผน

ตรวจสอบความสมบูรณ์หรือกำลังรับน้ำหนักตามข้อกำหนดของโครงการ

10. ปรับแบบเมื่อพบข้อมูลแตกต่าง

หากสภาพจริงต่างจากข้อมูลสำรวจ ต้องให้วิศวกรประเมินก่อนเปลี่ยนความยาว จำนวน หรือเกณฑ์หยุดตอก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

สั่งเสาเข็มก่อนแบบฐานรากเสร็จ

อาจได้ขนาดหรือความยาวไม่ตรงกับน้ำหนักจริง ทำให้ต้องต่อ ตัด หรือเปลี่ยนเสาเข็ม

เลือกความยาวจากบ้านข้างเคียง

แม้พื้นที่อยู่ใกล้กัน แต่ชั้นดินและระดับปลายเข็มอาจต่างกัน

ใช้ Blow Count เป็นข้อมูลดินทั้งหมด

Blow Count เป็นข้อมูลระหว่างติดตั้ง ไม่สามารถแสดงลำดับและคุณสมบัติของชั้นดินได้เหมือน Boring Log

หยุดตอกเมื่อเจอชั้นดินแข็งบาง ๆ

ชั้นดินแข็งช่วงสั้นอาจไม่ใช่ชั้นรับน้ำหนักที่เหมาะสม ต้องพิจารณาความหนาและชั้นด้านล่าง

ใช้กำลังรับน้ำหนักจากแคตตาล็อกโดยตรง

ค่าของผลิตภัณฑ์อาจเป็นกำลังของตัวเสาเข็ม ไม่ใช่กำลังรับน้ำหนักจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างเสาเข็มกับดินในพื้นที่จริง

เจาะสำรวจหลังสั่งวัสดุแล้ว

ทำให้ไม่สามารถใช้ข้อมูลเพื่อเลือกเสาเข็มได้เต็มที่ และอาจต้องแก้ไขคำสั่งซื้อภายหลัง

Checklist ก่อนว่าจ้างสำรวจดิน

ควรสอบถามผู้ให้บริการเกี่ยวกับ

• จำนวนและตำแหน่งหลุม
• ความลึก
• วิธีเจาะ
• การเก็บตัวอย่าง
• การทำ SPT
• รายการทดสอบในห้องปฏิบัติการ
• การวัดระดับน้ำใต้ดิน
• รูปแบบรายงาน
• ผู้รับผิดชอบวิเคราะห์
• ระยะเวลาส่งรายงาน
• ข้อมูลดิบที่ได้รับ
• การเสนอข้อแนะนำด้านฐานราก
• การเก็บรักษาตัวอย่าง
• การเข้าถึงพื้นที่ของเครื่องจักร

ไม่ควรเปรียบเทียบเฉพาะราคาต่อหลุม เพราะขอบเขต ความลึก และรายการทดสอบอาจไม่เท่ากัน

สรุปควรสำรวจดินก่อนตอกเสาเข็มหรือไม่?

การสำรวจดินเป็นขั้นตอนสำคัญสำหรับโครงการที่ต้องการข้อมูลชั้นดินเพื่อออกแบบฐานรากและเสาเข็มอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะอาคารหลายชั้น อาคารรับน้ำหนักมาก พื้นที่ดินอ่อน ดินถมใหม่ และโครงการที่ไม่มีข้อมูลเดิมน่าเชื่อถือ

โครงการขนาดเล็กบางกรณีอาจใช้ข้อมูลเดิมประกอบได้ แต่ต้องผ่านการประเมินของวิศวกร และข้อมูลนั้นต้องใกล้เคียงกับพื้นที่และลักษณะอาคารจริง

การสำรวจดินช่วยให้

• ทราบลำดับชั้นดิน
• เลือกระบบฐานราก
• ประเมินความยาวเสาเข็ม
• วิเคราะห์กำลังรับน้ำหนัก
• ประเมินการทรุดตัว
• วางแผนเครื่องจักร
• จัดทำงบประมาณ
• กำหนดแผนทดสอบและตรวจรับ

ไม่ควรเลือกเสาเข็มจากประสบการณ์ของบ้านข้างเคียง ราคาต่อต้น หรือ Blow Count เพียงค่าเดียว เพราะข้อมูลเหล่านั้นไม่สามารถแทนการวิเคราะห์ชั้นดินและน้ำหนักอาคารทั้งระบบได้

ปรึกษางานสำรวจดิน ฐานราก และเสาเข็ม

Preecha Concrete Pile ให้บริการงานเสาเข็มและฐานราก พร้อมตรวจสอบข้อจำกัดของหน้างานก่อนวางแผนติดตั้ง

ก่อนขอประเมิน ควรเตรียมข้อมูลดังนี้

• ตำแหน่งโครงการ
• ขนาดพื้นที่
• จำนวนชั้น
• ประเภทอาคาร
• แบบสถาปัตยกรรมหรือแบบโครงสร้าง
• รายงานสำรวจดินเดิม หากมี
• รูปถ่ายทางเข้า
• ข้อมูลการถมดิน
• อาคารข้างเคียง
• ช่วงเวลาที่ต้องการเริ่มงาน

ทีมงานสามารถตรวจสอบข้อมูลเบื้องต้น และประสานการวางแผนงานเสาเข็มให้สัมพันธ์กับแบบวิศวกรรมและสภาพหน้างาน

บทความที่เกี่ยวข้อง: วิธีเลือกเสาเข็ม • การรับน้ำหนักของไมโครไพล์ • เสาเข็มและฐานราก

ติดต่อเรา

• สถานที่
  • สาขากรุงเทพฯ: 34/2 ซอยอนามัยงามเจริญ 33 แยก 1-2 แขวงท่าข้าม เขตบางขุนเทียน กรุงเทพมหานคร 10150
  • สาขาหาดใหญ่: 23 ถนนศิษย์วิศาล ตำบลควนลัง อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา 90110
• Facebook: บริษัท ปรีชาคอนกรีตไพล์ จำกัด
• Youtube: Preecha Concrete Pile
• Tiktok: Preecha Concrete Pile
• X: Preecha Concrete Pile
• LINE: @preechaconcretepile
• เบอร์โทร: 081 445 5080
• เว็บไซต์: https://www.preechaconcretepile.co.th